Olej z pestek dyni tłoczony na zimno – właściwości i zastosowanie

Olej z pestek dyni to kolejny z olejów, które wracają do łask razem z modą na naturalną, mniej przetworzoną żywność. Szczególnie ceniony jest olej tłoczony na zimno, o charakterystycznej ciemnozielonej barwie i orzechowym aromacie. To produkt, który łączy ciekawy smak, wysoką gęstość odżywczą oraz szerokie możliwości zastosowania – zarówno w kuchni, jak i w pielęgnacji.

Olej z pestek dyni – z czego powstaje i czym się wyróżnia?

Olej z pestek dyni powstaje z nasion dyni – najczęściej z odmian szczególnie zasobnych w tłuszcz. W przypadku tego produktu mamy do czynienia z olejem tłoczonym z nieprażonych pestek, co ma duże znaczenie dla zachowania delikatnej struktury tłuszczów i składników bioaktywnych.

Najważniejsze cechy jakie powinien mieć dobry jakościowo olej:

• olej dyniowy tłoczony na zimno – bez podgrzewania nasion i bez rafinacji,
• brak obróbki chemicznej – to olej tłoczony na zimno, który nie był poddany procesom mającym „czyścić” go kosztem utraty wartości,
• powstaje z nasion dyni bogatych w tłuszcz i mikroelementy,
• ma charakterystyczny, głęboki, czasem niemal ciemnozielony kolor,
• wyróżnia go orzechowy smak i aromat, doceniany szczególnie w kuchni regionalnej.

To produkt należący do kategorii olei roślinnych o wysokiej gęstości odżywczej – ma działanie typowe dla tłuszczów (dostarczanie energii), ale jednocześnie zawiera szereg związków, które warto włączyć do codziennej diety.

Skład i wartości odżywcze – co zawiera olej z pestek dyni?

Olej dyniowy jest w zasadzie czystym tłuszczem – w 100 g to ok. 900 kcal, z czego niemal całość stanowią lipidy. Kluczowe są jednak nienasycone kwasy tłuszczowe oraz obecne w nim witaminy i związki bioaktywne.

W składzie znajdziemy m.in.:

• nienasycone kwasy tłuszczowe (w tym niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – NNKT):
  • kwas linolowy (omega-6),
  • kwas oleinowy (omega-9),
• witaminę E – ważny antyoksydant, chroniący komórki przed stresem oksydacyjnym,
• witaminy A, C, D oraz z grupy B (B1, B2, B3),
• cynk, magnez, potas, selen,
• fitosterole,
• skwalen,
• naturalne barwniki (karotenoidy).

To właśnie dzięki temu właściwości oleju z pestek dyni są tak szerokie – od wsparcia skóry i włosów po zdrowie serca i układu moczowego.

Olej z pestek dyni – właściwości zdrowotne

Jakie właściwości zdrowotne ma olej dyniowy i na co pomaga w kontekście codziennej diety?

Układ krążenia i poziom cholesterolu

Dzięki wysokiej zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych, szczególnie kwasu linolowego i oleinowego, olej z pestek dyni może wspomagać:

• prawidłowy profil lipidowy,
• poziom cholesterolu we krwi (zawarte w nim fitosterole częściowo ograniczają wchłanianie cholesterolu z przewodu pokarmowego),
• zdrowie serca i układu krążenia, m.in. poprzez wpływ na elastyczność naczyń.

Olej z pestek dyni nie jest lekiem, ale jako zdrowa żywność może być elementem diety wspierającej serce i naczynia, szczególnie jeśli zastępuje mniej korzystne tłuszcze nasycone.

Układ nerwowy i komfort psychiczny

Witaminy z grupy B, magnez oraz obecność tryptofanu w samych pestkach sprawiają, że regularne włączanie dyni do diety – zarówno pod postacią pestek, jak i oleju – może pośrednio wspierać układ nerwowy. Olej dyniowy jest przede wszystkim nośnikiem tłuszczu, ale to tłuszcz, który ułatwia wchłanianie niektórych witamin i stanowi ważny element zbilansowanej diety dla mózgu.

Antyoksydanty i działanie przeciwzapalne

Zawarta w oleju witamina E, skwalen, fitosterole i karotenoidy to związki, które wykazują działanie antyoksydacyjne i mogą działać przeciwzapalnie. Ograniczenie nadmiernego stresu oksydacyjnego jest jednym z elementów profilaktyki chorób cywilizacyjnych, a także wsparcia skóry, wątroby i całego organizmu.

Podsumowując: olej z pestek dyni zawiera cenne składniki, które przy rozsądnym stosowaniu, mogą wspomagać prawidłowe funkcjonowanie organizmu, szczególnie w obszarach takich jak układ krążenia, układ nerwowy i odporność.

Olej z pestek dyni – zastosowanie w kuchni

Oliwa z pestek dyni najczęściej jest stosowana w kuchni. Olej dyniowy tłoczony na zimno zachowuje najlepsze właściwości, gdy używamy go wyłącznie na zimno.

Jak stosować olej z pestek dyni w kuchni?

Kilka praktycznych pomysłów:

• sałatka – kilka kropel oleju z pestek dyni zamiast klasycznej oliwy do mieszanki sałat, pomidorów, papryki, pieczonej dyni czy buraków,
• zupa krem – szczególnie krem z dyni lub zupa z batatów, marchwi czy pomidorów; łyżeczka oleju dyniowego na talerz już po nalaniu zupy,
• dania z kaszą lub ryżem – olej z pestek dyni możesz dodać na sam koniec, tuż przed podaniem,
• pieczywo – kawałek świeżego pieczywa zanurzonego w oleju dyniowym zamiast klasycznego masła,
• twarożek i pasty kanapkowe – łyżeczka oleju nada im orzechowy smak i delikatny orzechowy aromat.

Ze względu na niski punkt dymienia nie należy go używać do smażenia. Tłoczony na zimno zachowuje swoje cenne właściwości, jeśli nie jest podgrzewany – to podstawowa zasada.

W ten sposób rozszerzasz zastosowanie dyni w kuchni, od samego chrupania pestek, na codzienne używanie jej jako dodatku do posiłków.

Olej z pestek dyni a prostata i układ moczowy

W kontekście męskiego zdrowia najczęściej mówi się o właściwościach wspierających prostatę.

Zawarte w oleju fitosterole oraz niektóre związki obecne w pestkach są kojarzone z profilaktyką przerostu prostaty i wsparciem układu moczowego. W praktyce:

• olej z pestek dyni może wspomagać dietę mężczyzn, którzy chcą zadbać o gruczoł krokowy,
• bywa dodawany do mieszanek spożywczych przeznaczonych dla mężczyzn w średnim i starszym wieku.

Trzeba jednak podkreślić: to element zdrowej diety, a nie substytut leczenia. W przypadku jakichkolwiek objawów ze strony prostaty czy układu moczowego pierwszym krokiem powinna być zawsze konsultacja z lekarzem, a dopiero potem rozważanie, w czym może pomagać olej z pestek dyni jako uzupełnienie jadłospisu.

Olej z pestek dyni – właściwości kosmetyczne

Choć ten wpis skupia się głównie na żywieniu, warto wspomnieć, że właściwości kosmetyczne oleju dyniowego są również interesujące.

Dzięki zawartości witaminy E, nienasyconych kwasów tłuszczowych, skwalenu i związków antyoksydacyjnych, olej z pestek dyni wykazuje działanie:

• nawilżające i zmiękczające skórę,
• wspierające barierę hydrolipidową,
• łagodzące drobne podrażnienia.

W praktyce sprawdzi się w pielęgnacji:

• skóry suchej, wrażliwej lub dojrzałej (kilka kropel dodanych do kremu lub nakładanych jako serum),
• skóry i włosów – można nim delikatnie natłuścić końcówki włosów albo dodać do maski,
• skóry wymagającej wzmocnienia, np. po lecie i intensywnym opalaniu.

Ze względu na kolor i konsystencję lepiej nie stosować go samodzielnie w dużych ilościach ale przede wszystkim jako dodatek do pielęgnacji włosów i skóry, niekoniecznie jako jedyny olej do codziennego użycia.

Jak stosować olej z pestek dyni na co dzień?

Spożywanie oleju z pestek dyni jest proste – to typowy olej spożywczy do stosowania na zimno. W praktyce:

• rozsądna porcja to zwykle 1-2 łyżeczki dziennie, w zależności od tego, ile tłuszczu ogółem jest w diecie,
• można go przyjmować „solo” – np. łyżeczkę rano – a następnie kolejną jako składnik posiłków,
• stosowanie oleju z pestek dyni warto rozważyć jako zamiennik mniej korzystnych tłuszczów (np. gotowych sosów na bazie olejów rafinowanych).

To wciąż tłuszcz, więc jest kaloryczny – ważne, by traktować go jako element bilansujący całość, a nie „dodatek ponad wszystko”.

W skrócie: olejem z pestek dyni możesz:

• skropić sałatkę,
• dodać do zupy już na talerzu,
• polać kaszę lub pieczywo,
• wykorzystać do prostego dressingu z octem balsamicznym i odrobiną miodu.

Przeciwwskazania – kiedy uważać z olejem z pestek dyni?

Choć olej z pestek dyni to produkt pełnowartościowy, dostarczający wielu witamin i składników odżywczych, są pewne przeciwwskazania i sytuacje wymagające ostrożności:

• alergia na dynię lub pestki dyni – w takim przypadku należy w ogóle zrezygnować z oleju,
• dieta redukcyjna – ze względu na wysoką kaloryczność każdy dodatkowy tłuszcz warto liczyć w bilansie,
• problemy z przewodem pokarmowym (np. ostre biegunki, silne dolegliwości trawienne) – większe dawki oleju mogą nasilać dyskomfort,
• szczególne zalecenia lekarskie dotyczące ograniczenia tłuszczu – wtedy pestek dyni można stosować tylko po uzgodnieniu z lekarzem lub dietetykiem.

Jeśli przy chorobach przewlekłych planujesz używać większych ilości oleju przez dłuższy czas, zawsze warto to omówić ze specjalistą, zwłaszcza gdy dieta jest już bogata w inne tłuszcze.

Jak wybrać dobry olej dyniowy tłoczony na zimno?

Aby produkt rzeczywiście miał cenne właściwości, warto zwrócić uwagę na kilka elementów:

• informacja na etykiecie: olej dyniowy tłoczony na zimno, najlepiej z zaznaczeniem, że powstał z nieprażonych pestek dyni,
• brak informacji o rafinacji – oleju nie powinno się rafinować, jeśli zależy nam na zachowaniu składników bioaktywnych,
• ciemna, szklana butelka, która chroni przed światłem,
• krótki skład: 100% olej z pestek dyni, bez dodatków,
• świeżość – im bliżej daty tłoczenia, tym lepiej.

To właśnie takie produkty – jak opisany olej dyniowy tłoczony na zimno – najlepiej wpisują się w profil: „naturalny, bogaty w NNKT, o dobrym profilu smakowym”.

Olej z pestek dyni – właściwości i zastosowanie w pigułce

Podsumujmy krótko właściwości oleju z pestek dyni i jego najważniejsze zastosowania:

• to olej z pestek dyni tłoczony na zimno, który zachowuje większość naturalnych składników obecnych w nasionach,
• olej zawdzięcza wyjątkowe właściwości, przede wszystkim nienasyconym kwasom tłuszczowym, witaminie E, fitosterolom, cynkowi i innym mikroelementom,
• zastosowanie oleju z pestek dyni obejmuje głównie kuchnię – jako dodatek do sałatek, zup, kasz i pieczywa, używany wyłącznie na zimno,
• jako element diety może wspomagać profil lipidowy, serce, układ krążenia i układ moczowy,
• ma również właściwości kosmetyczne – sprawdzi się w pielęgnacji skóry suchej i dojrzałej oraz w pielęgnacji włosów,
• najwięcej zyskujemy, gdy traktujemy go jako stały, ale rozsądny element codziennego menu.

Dobrze dobrany, świeży olej z pestek dyni tłoczony na zimno to prosty sposób, aby w kilku łyżeczkach dziennie dostarczyć organizmowi porcję cennych składników i urozmaicić smak potraw czymś więcej niż kolejną łyżką „zwykłego” tłuszczu.

Źródła:

1. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.)
   Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie.
   Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny; 2020
   https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/normy_zywienia_2020web.pdf
2. Stevenson D.G., Eller F.J., Wang L., Jane J.-L., Wang T., Inglett G.E.
   Oil and tocopherol content and composition of pumpkin seed oil.
   Journal of Food Science; rok ok. 2007.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17439238/
3. Gossell-Williams M., Davis A., O’Connor N.
   Inhibition of testosterone-induced hyperplasia of the prostate in rats by pumpkin seed oil.
   Journal of Medicinal Food; rok ok. 2006.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16822218/